Chơi solitaire có tốt cho não không? Nghiên cứu nói gì

Hai bài viết trước của chúng tôi nói về con số: người chơi thắng thường xuyên đến đâu và rốt cuộc bao nhiêu ván bài có thể thắng. Bài này nói về chính những người chơi. Nhiều trang web nói rằng solitaire “tăng cường trí nhớ” hay “ngăn ngừa sa sút trí tuệ”. Họ hiếm khi nói điều đó từ đâu ra. Chúng tôi đã tìm đọc chính các nghiên cứu.

Câu trả lời ngắn

Người cao tuổi thường chơi bài, trò chơi trên bàn và giải đố có xu hướng giữ được trí nhớ và khả năng tư duy tốt hơn một chút so với người không chơi. Mối liên hệ này đã được tìm thấy hết lần này đến lần khác. Điều chưa ai chứng minh được là trò chơi chính là nguyên nhân. Một ván solitaire là một thói quen tốt, không phải là thuốc.

Trò chơi bài và bộ não lão hóa

Nghiên cứu nổi tiếng nhất đến từ Scotland. Năm 1947, gần như mọi trẻ em Scotland sinh năm 1936 đều làm cùng một bài kiểm tra trí thông minh ở trường, lúc 11 tuổi. Nhiều thập kỷ sau, các nhà nghiên cứu ở Edinburgh tìm lại được 1.091 người trong số đó, gọi là Lothian Birth Cohort 1936, và kiểm tra trí nhớ cũng như tư duy của họ ở tuổi 70, 73, 76 và 79. Họ cũng được hỏi thường chơi các trò “như bài, cờ vua, bingo hay ô chữ” đến mức nào.

Những người chơi nhiều hơn có khả năng tư duy tốt hơn một chút ở tuổi 70, ngay cả khi so với những người có cùng điểm số lúc 11 tuổi. Và từ 70 đến 79 tuổi, khả năng của họ suy giảm ít hơn một chút (Altschul và Deary, 2019). Mức chênh lệch nhỏ: khoảng một điểm trên một thang đo giống IQ trong chín năm đó. Trí nhớ cho thấy chênh lệch lớn nhất, dù kết quả này kém vững hơn khi các nhà nghiên cứu kiểm tra theo những cách khác.

Điều nó không thể chứng minh: đây là nghiên cứu quan sát. Không ai được yêu cầu chơi nhiều hơn. Các nhà nghiên cứu đã tính đến nhiều yếu tố, như trí thông minh thời thơ ấu, học vấn, sức khỏe và tầng lớp xã hội, nhưng chính họ viết rằng nếu không có thí nghiệm thì “không thể suy ra tác động nhân quả”. Cũng lưu ý rằng chơi bài được tính chung với cờ vua, bingo và ô chữ.

Ở New York, một nhóm của Albert Einstein College of Medicine đã theo dõi 469 người trên 75 tuổi không bị sa sút trí tuệ (Verghese và cộng sự, 2003). Trong khoảng 5 năm, 124 người trong số họ mắc bệnh. Đọc sách, chơi trò chơi trên bàn, chơi nhạc cụ và khiêu vũ đều đi kèm với nguy cơ thấp hơn. Các nhà nghiên cứu cho mỗi người một điểm số: một điểm cho mỗi ngày trong tuần dành cho một sở thích vận động trí óc, như đọc sách hay chơi trò chơi trên bàn. Mỗi điểm cộng thêm đi kèm với nguy cơ sa sút trí tuệ thấp hơn khoảng 7%.

Điều nó không thể chứng minh: sa sút trí tuệ bắt đầu nhiều năm trước khi có ai nhận ra, và có thể khiến người ta sớm bỏ các sở thích của mình. Các nhà nghiên cứu đã cố loại trừ điều này bằng cách bỏ ra những người có thể đã có dấu hiệu sớm, và mối liên hệ vẫn còn. Dù vậy, họ kết thúc bài báo bằng lời kêu gọi tiến hành các thử nghiệm có đối chứng để xem các hoạt động này có thật sự bảo vệ hay không.

Ở Anh, nghiên cứu PROTECT mời những người trên 50 tuổi làm các bài kiểm tra trí nhớ và tư duy trực tuyến. Các nhà nghiên cứu của University of Exeter đã xem xét 19.078 người trong số đó, từ 50 đến 93 tuổi, và hỏi họ thường giải các câu đố số như Sudoku đến mức nào (Brooker và cộng sự, 2019). Người càng giải thường xuyên thì điểm càng cao, ở cả 14 bài kiểm tra được dùng. Một nghiên cứu song song của cùng nhóm về câu đố chữ cũng cho kết quả tương tự.

Điều nó không thể chứng minh: các bài kiểm tra chỉ làm một lần, nên ta không biết điều gì có trước. Có thể giải đố giúp đầu óc minh mẫn, hoặc có thể người minh mẫn đơn giản là thích giải đố hơn. Ngoài ra, các tình nguyện viên tự đăng ký trực tuyến tham gia một nghiên cứu về não, nên họ không phải là một nhóm điển hình. Các tác giả nói cần thêm nghiên cứu trước khi có thể gọi giải đố là một biện pháp can thiệp. Và đây là câu đố số, không phải trò chơi bài.

Vì sao “có liên quan đến” không giống với “do… gây ra”

Cả ba nghiên cứu trên đều tìm thấy cùng một điều: những người dùng đầu óc để giải trí có xu hướng minh mẫn lâu hơn. Điều đó có thể xảy ra theo nhiều cách. Trò chơi có thể giúp ích. Hoặc những người khỏe mạnh hơn, học vấn cao hơn hay ít cô đơn hơn vừa chơi nhiều hơn vừa lão hóa tốt hơn. Hoặc những thay đổi đầu tiên, chưa ai nhận ra, trong não có thể khiến trò chơi bớt thú vị, nên người ta thôi chơi. Nghiên cứu tốt luôn cố tính đến tất cả những điều này, và các nghiên cứu này đã làm vậy, nhưng chỉ có thí nghiệm mới trả lời dứt khoát được. Vì thế bạn sẽ thấy cụm từ “có liên quan đến” trong mọi nghiên cứu ấy.

Còn trò chơi luyện não thì sao?

Với một loại trò chơi thì đúng là có thí nghiệm: các ứng dụng luyện não, được tạo ra để khiến bạn thông minh hơn. Năm 2016, bảy nhà tâm lý học đã xem xét mọi nghiên cứu mà các công ty luyện não hàng đầu dẫn ra làm bằng chứng (Simons và cộng sự, 2016). Họ thấy nhiều bằng chứng rằng người ta giỏi hơn ở chính trò chơi họ luyện tập, ít bằng chứng hơn rằng họ giỏi hơn ở các nhiệm vụ tương tự, và rất ít bằng chứng rằng việc luyện tập giúp ích cho các nhiệm vụ khác hay cuộc sống hằng ngày. Nhiều nghiên cứu trong số đó còn có những sai sót nghiêm trọng.

Solitaire chưa bao giờ được bán như một trò luyện não, và như vậy cũng tốt. Chơi thường xuyên thì bạn sẽ chơi solitaire giỏi hơn: bạn nhìn ra nước đi sớm hơn và ít rơi vào ngõ cụt hơn. Điều đó có giúp bạn nhớ mình để chìa khóa ở đâu hay không lại là chuyện khác, và chưa ai chứng minh được là có.

Một quãng nghỉ ngắn có tác dụng

Với một điều khiêm tốn hơn thì bằng chứng tốt hơn. Một tổng quan gồm 22 nghiên cứu với 2.335 người đã xem xét các “quãng nghỉ siêu ngắn” từ mười phút trở xuống (Albulescu và cộng sự, 2022). Sau đó mọi người quay lại với nhiều năng lượng hơn một chút và bớt mệt hơn một chút. Công việc sau quãng nghỉ không rõ ràng là tốt hơn, trừ những việc đơn giản, và những quãng nghỉ dài hơn giúp ích nhiều hơn.

Một ván solitaire rất hợp với một quãng nghỉ ngắn. Trên Solitaire Land, một ván thắng Tripeaks Solitaire điển hình mất hơn một phút một chút, còn một ván thắng FreeCell Solitaire hay Klondike Solitaire 1 Lá Bài mất khoảng ba phút (số liệu của chúng tôi). Tổng quan đó không thử nghiệm solitaire. Nó thử nghiệm các quãng nghỉ. Nhưng một trò chơi bạn có thể chơi xong rồi đóng lại là một quãng nghỉ dễ thực hiện.

Trò chơi, căng thẳng và tâm trạng

Năm 2008, East Carolina University đã đo nhịp tim và sóng não của các tình nguyện viên trước và sau khi họ chơi một trò chơi giải trí hoặc tìm kiếm trên mạng. Theo báo chí, có 134 tình nguyện viên. Theo trường đại học này, trò ghép đá quý Bejeweled làm giảm 54% các dấu hiệu căng thẳng về thể chất so với những người tìm kiếm trên mạng; hai trò chơi khác thì không, dù chúng có cải thiện tâm trạng (East Carolina University, 2008).

Điều nó không thể chứng minh: nghiên cứu này do PopCap trả tiền, công ty làm ra cả ba trò chơi. Nó xem xét những gì xảy ra quanh một lần chơi ngắn, không phải qua nhiều tháng, và nhà nghiên cứu chính gọi đó là “bước đầu tiên”. Nó thú vị, nhưng không phải bằng chứng mạnh.

Các nhà nghiên cứu tại University of Oxford chọn một cách khác. Thay vì hỏi mọi người chơi bao lâu, họ lấy thời gian chơi thực tế từ chính các công ty trò chơi. Trong nghiên cứu đầu tiên với khoảng 3.200 người chơi của hai trò chơi, thời gian chơi có mối liên hệ tích cực nhỏ với sự khỏe mạnh về tinh thần (Johannes, Vuorre và Przybylski, 2021). Trong một nghiên cứu lớn hơn, với 38.935 người chơi của bảy trò chơi trong sáu tuần, thời gian chơi hầu như không tạo ra khác biệt nào, dù theo chiều tốt hay xấu: một người chơi trung bình sẽ phải chơi nhiều hơn bình thường khoảng 10 giờ mỗi ngày mới cảm thấy có chút thay đổi (Vuorre và cộng sự, 2022).

Điều thực sự quan trọng là vì sao người ta chơi. Những người chơi vì thích thì cảm thấy tốt hơn. Những người chơi vì cảm thấy phải chơi thì cảm thấy tệ hơn. Điều chúng không thể chứng minh: đây là trò chơi điện tử, không phải solitaire, và cũng là nghiên cứu quan sát. Nhưng thông điệp rất đơn giản: cảm giác khi chơi quan trọng hơn thời gian bạn chơi.

Ngoài lề: một ván Klondike có thể cho thấy điều gì

Đây là một nghiên cứu ít người biết. Tại KU Leuven ở Bỉ, các nhà nghiên cứu đã đề nghị 23 người cao tuổi bị suy giảm nhận thức nhẹ (MCI: các vấn đề về trí nhớ và tư duy nặng hơn lão hóa bình thường nhưng chưa phải sa sút trí tuệ) và 23 người không bị chơi ba ván Klondike trên máy tính bảng, mất khoảng 17 phút. Sau đó họ so sánh cách hai nhóm chơi: mất bao lâu, hoàn tác nước đi thường xuyên đến đâu, bao nhiêu nước đi là sai lầm. 12 trong số 23 chỉ số họ xác định cho thấy khác biệt rõ ràng giữa hai nhóm (Gielis và cộng sự, 2021). Trong một bài báo thứ hai, một máy tính được huấn luyện trên chính những ván đó đã học cách phân biệt hai nhóm khá tốt (Gielis và cộng sự, 2021).

Đây là nghiên cứu, không phải bài kiểm tra. Các nhóm đều nhỏ, và những người bị MCI cũng lớn tuổi hơn và ít quen dùng máy tính bảng hơn, điều mà các nhà nghiên cứu phải hiệu chỉnh. Các tác giả nói một ngày nào đó solitaire có thể giúp bác sĩ theo dõi trí nhớ theo thời gian, bên cạnh các bài kiểm tra thực sự. Một ván solitaire tệ không nói lên điều gì về bộ não của bạn. Ai cũng có những ván như vậy. Nếu bạn lo lắng về trí nhớ của mình, hãy đi khám bác sĩ.

Điều này không có nghĩa là gì

• Không có nghĩa là solitaire ngăn ngừa sa sút trí tuệ. Chưa có nghiên cứu nào cho thấy điều đó.
• Không có nghĩa là càng nhiều càng tốt. Trong các nghiên cứu của Oxford, thời gian chơi hầu như không tạo ra khác biệt. Niềm vui khi chơi thì có.
• Không có nghĩa là solitaire thay thế được điều gì. Vận động, giấc ngủ và thời gian bên người khác cũng quan trọng.
• Không có nghĩa là một ván thua là dấu hiệu đáng lo. Một số ván bài hoàn toàn không thể thắng.

Vậy, bạn có nên chơi không?

Nếu bạn thích, có. Hãy chơi vì bạn thích, đừng vì cảm thấy mình phải chơi. Dùng một ván làm quãng nghỉ ngắn, rồi đứng dậy vươn vai. Thỉnh thoảng thử một trò khó hơn để luôn thấy thú vị. Và hãy xem đó là một thói quen tốt giữa nhiều thói quen khác. Đó là điều các nghiên cứu ủng hộ, và như vậy là nhiều rồi.

Nguồn

1. Altschul DM, Deary IJ (2020; online 2019). Playing analog games is associated with reduced declines in cognitive function: a 68-year longitudinal cohort study. The Journals of Gerontology: Series B 75(3):474–482. pmc.ncbi.nlm.nih.gov
2. Verghese J et al. (2003). Leisure activities and the risk of dementia in the elderly. New England Journal of Medicine 348:2508–2516. doi:10.1056/NEJMoa022252
3. Brooker H et al. (2019). The relationship between the frequency of number-puzzle use and baseline cognitive function in a large online sample of adults aged 50 and over. International Journal of Geriatric Psychiatry 34(7):932–940. doi:10.1002/gps.5085
4. Simons DJ et al. (2016). Do "brain-training" programs work? Psychological Science in the Public Interest 17(3):103–186. doi:10.1177/1529100616661983
5. Albulescu P et al. (2022). "Give me a break!" A systematic review and meta-analysis on the efficacy of micro-breaks for increasing well-being and performance. PLOS ONE 17(8):e0272460. doi:10.1371/journal.pone.0272460
6. East Carolina University (2008). ECU study shows casual video games relieve stress (thông cáo báo chí; nghiên cứu do PopCap Games tài trợ). news.ecu.edu
7. Johannes N, Vuorre M, Przybylski AK (2021). Video game play is positively correlated with well-being. Royal Society Open Science 8:202049. doi:10.1098/rsos.202049
8. Vuorre M et al. (2022). Time spent playing video games is unlikely to impact well-being. Royal Society Open Science 9:220411. doi:10.1098/rsos.220411
9. Gielis K et al. (2021). Dissecting digital card games to yield digital biomarkers for the assessment of mild cognitive impairment. JMIR Serious Games 9(4):e18359. doi:10.2196/18359
10. Gielis K et al. (2021). Detecting mild cognitive impairment via digital biomarkers of cognitive performance found in Klondike Solitaire: a machine-learning study. Digital Biomarkers 5(1):44–52. doi:10.1159/000514105